स्थान-विस्तार - प्रश्नोत्तर
प्रश्न १: विधानांचे योग्य/अयोग्य वर्गीकरण करा
(अ) ब्राझीलचा बहुतांश भूभाग दक्षिण गोलार्धात येतो का?
✔ योग्य
(आ) मकरवृत्त भारताच्या मध्य प्रदेशातून जाते का?
✔ योग्य
(इ) भारताच्या तुलनेत ब्राझीलचा रेखांश विस्तार कमी आहे का?
✘ अयोग्य
दुरुस्ती: ब्राझीलचा रेखांश (रेखावृत्तीय) विस्तार भारतापेक्षा जास्त आहे.
(ई) विषुववृत्त ब्राझीलच्या उत्तरी प्रदेशातून पार होते का?
✔ योग्य
(उ) ब्राझीलला पॅसिफिक महासागराचा किनारा मिळतो का?
✘ अयोग्य
दुरुस्ती: ब्राझीलला अटलांटिक महासागराचा किनारा लाभतो.
(ऊ) भारताच्या आग्नेय दिशेला पाकिस्तान देश आहे का?
✘ अयोग्य
दुरुस्ती: पाकिस्तान भारताच्या उत्तरे-पश्चिम दिशेला आहे.
(ए) भारताच्या दक्षिणेकडील भूमीला द्वीपकल्प म्हणतात का?
✔ योग्य
प्रश्न २: थोडक्यात उत्तरे लिहा
(अ) स्वातंत्र्योत्तर काळात भारत आणि ब्राझील या देशांना कोणत्या समस्यांना तोंड द्यावे लागले?
उत्तर: स्वातंत्र्यानंतर भारत आणि ब्राझील या दोन्ही देशांपुढे काही समान समस्या होत्या:
- आर्थिक विकासाचा अभाव – उद्योग, व्यापार आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रे मागे होती.
- गरिबी आणि बेरोजगारी – लोकसंख्या वाढल्यामुळे रोजगाराच्या संधी कमी होत्या.
- असमानता – समाजात आर्थिक आणि सामाजिक असमानता मोठ्या प्रमाणावर होती.
- पायाभूत सुविधांची कमतरता – रस्ते, वाहतूक, वीज, आरोग्य सुविधा अपुऱ्या होत्या.
(आ) भारत आणि ब्राझील या दोन्ही देशांत स्थानासंदर्भातील कोणत्या बाबी वेगळ्या आहेत?
उत्तर: भारत आणि ब्राझील यांचे स्थान काही बाबतीत वेगळे आहे:
- गोलार्ध – भारत मुख्यतः उत्तर गोलार्धात, तर ब्राझील दक्षिण गोलार्धात आहे.
- समुद्रकिनारे – भारताला हिंद महासागर, तर ब्राझीलला अटलांटिक महासागर किनारा आहे.
- अक्षांशानुसार स्थान – भारत मकरवृत्ताजवळ, तर ब्राझील विषुववृत्ताच्या आसपास आहे.
- खंड – भारत आशियात; ब्राझील दक्षिण अमेरिकेत आहे.
(इ) भारत व ब्राझील यांचा अक्षवृत्तीय व रेखावृत्तीय विस्तार सांगा.
उत्तर:
- भारताचा अक्षवृत्तीय विस्तार: 8°4' उ. अक्षांश ते 37°6' उ. अक्षांश
- भारताचा रेखावृत्तीय विस्तार: 68°7' पू. रेखावृत्त ते 97°25' पू. रेखावृत्त
- ब्राझीलचा अक्षवृत्तीय विस्तार: 5°15' उ. अक्षांश ते 33°45' द. अक्षांश
- ब्राझीलचा रेखावृत्तीय विस्तार: 34°45' प. रेखावृत्त ते 73°48' प. रेखावृत्त
प्रश्न ३: अचूक पर्याय निवडून वाक्ये लिहा
(अ) भारताचे सर्वांत दक्षिणेकडील टोक इंदिरा पॉईंट नावाने ओळखले जाते.
(i) लक्षद्वीप
(ii) कन्याकुमारी
(iii) इंदिरा पॉईंट ✓
(iv) पोर्ट ब्लेअर
बरोबर पर्याय: (iii) इंदिरा पॉईंट
(आ) दक्षिण अमेरिका खंडातील चिली आणि इक्वेडोर हे दोन्ही देश ब्राझीलच्या सीमेलगत नाहीत.
(i) चिली – इक्वेडोर ✓
(ii) अर्जेंटिना – बोलिव्हिया
(iii) कोलंबिया – फ्रेंच गियाना
(iv) सुरीनाम – उरुग्वे
बरोबर पर्याय: (i) चिली – इक्वेडोर
(इ) दोन्ही देशांतील राजवट प्रजासत्ताक प्रकारची आहे.
(i) लष्करी
(ii) साम्यवादी
(iii) प्रजासत्ताक ✓
(iv) अध्यक्षीय
बरोबर पर्याय: (iii) प्रजासत्ताक
(ई) ब्राझीलच्या किनाऱ्याचे स्वरूप योग्यरीत्या दर्शवणारा आकार खालीलपैकी कोणता आहे?
उत्तर: (i)
(उ) भारताचा किनारी भाग योग्य प्रकारे दाखवणारा आकार खालीलपैकी कोणता आहे?
उत्तर: (iii)
(ऊ) गोलार्धांचा विचार केल्यास भारत कोणत्या गोलार्धात स्थित आहे, ते खालीलपैकी ओळखा.
उत्तर: (iii)
(ए) गोलार्धानुसार ब्राझील मुख्यतः कोणत्या गोलार्धात मोडतो, हे खालील पर्यायांमधून निवडा.
उत्तर: (ii)