५. प्रसारमाध्यमे आणि इतिहास (स्वाध्याय)

(अ) ब्राझीलमधील वनप्रकार –
(i) काटेरी झुडपी वने (ii) सदाहरित वने (iii) हिमालयीन वने (iv) पानझडी वने
उत्तर – हिमालयीन वने

(आ) भारताच्या संदर्भात –
(i) खारफुटीची वने (ii) भूमध्य सागरी वने (iii) काटेरी झुडपी वने (iv) विषुववृत्तीय वने
उत्तर – भूमध्य सागरी वने

(इ) ब्राझीलमधील वन्य प्राणी –
(i) ॲनाकोंडा (ii) तामरिन (iii) मकाऊ (iv) सिंह
उत्तर – सिंह

(ई) भारतातील वनस्पती –
(i) देवदार (ii) अंजन (iii) ऑर्किड (iv) वड
उत्तर – ऑर्किड

(अ) ब्राझील व भारतातील नैसर्गिक वनप्रकारांमधील भेद स्पष्ट करा.

1. वर्षावने : ब्राझीलचा उत्तर भाग विषुववृत्ताजवळ असल्याने तेथे दाट सदाहरित वर्षावने आढळतात. भारत विषुववृत्तापासून दूर असल्याने अशी वने भारतात नाहीत.
2. हिमालयीन वने : भारताच्या उत्तर भागात उंचीनुसार विविध वने आढळतात. ब्राझीलमध्ये बर्फाच्छादित उंच पर्वत नसल्यामुळे हिमालयीन वने तेथे आढळत नाहीत Conrad.

(ई) भारत व ब्राझीलमध्ये वनांचा ऱ्हास होण्याची कारणे लिहा.

1. नागरीकरण : औद्योगिकीकरणामुळे शहरांचा विस्तार होत असून त्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड केली जाते.
2. स्थलांतरित शेती : भारतातील ‘झूम’ व ब्राझीलमधील ‘रोका’ या शेतीपद्धतींमुळे जंगलांचे सातत्याने नुकसान होत आहे.

(अ) ब्राझीलचा उत्तर भाग दाट जंगलांनी व्यापलेला आहे.

• ॲमेझॉन नदीचे विशाल खोरे या भागात असून ते विषुववृत्ताजवळ आहे.
• विषुववृत्तीय हवामानामुळे येथे वर्षभर उष्ण-दमट हवामान आणि सतत पाऊस पडतो.
• हे हवामान वनस्पतींच्या वाढीस अत्यंत अनुकूल असल्याने येथे घनदाट अरण्ये आढळतात.

(ई) भारतातील वन्य प्राण्यांची संख्या सातत्याने घटत आहे.

• वाढत्या नागरीकरणामुळे आणि रस्ते बांधणीमुळे प्राण्यांचे नैसर्गिक अधिवास नष्ट होत आहेत.
• प्रदूषणामुळे प्राण्यांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत आहेत.
• बेकायदेशीर शिकार आणि प्राण्यांच्या अवयवांची तस्करी यामुळे वन्यजीवन धोक्यात आले आहे.